Begrijp je hormoonwaarden

Testosteron is het belangrijkste mannelijke geslachtshormoon, maar komt ook bij vrouwen voor en is daar eveneens van belang. Het ondersteunt spiermassa, botdichtheid, libido, stemming, de aanmaak van rode bloedcellen en de vetverdeling.

Estradiol is de meest werkzame en belangrijkste vorm van oestrogeen en wordt vooral aangemaakt in de eierstokken. Het reguleert de menstruatiecyclus, ondersteunt de botdichtheid, beïnvloedt de stemming en werkt op vele andere lichaamssystemen.

Cortisol is het belangrijkste stresshormoon van het lichaam en wordt gemaakt in de bijnieren. Het reguleert de stressrespons, de bloedsuiker, de afweer, ontstekingsremmende processen en de stofwisseling.

DHEA-S is een bijnierandrogeen (hormoon van het mannelijke type) dat door de bijnieren wordt gemaakt. Het is een voorloper van geslachtshormonen en speelt een rol bij het afweersysteem en de energiestofwisseling.

LH wordt aangemaakt door de hypofyse. Bij vrouwen zet het de eisprong in gang en bij mannen stimuleert het de aanmaak van testosteron. Samen met FSH reguleert het de voortplantingsfuncties.

FSH wordt aangemaakt door de hypofyse. Het stimuleert de rijping van follikels in de eierstokken en de aanmaak van zaadcellen in de teelballen. Het is een belangrijke marker voor de ovariële reserve en de testiculaire functie.

Prolactine is een hormoon dat door de hypofyse wordt aangemaakt. Na een bevalling stimuleert het de melkproductie. Buiten zwangerschap en borstvoeding speelt het een rol bij de regulatie van het afweersysteem en van de voortplantingsfuncties.

Vrij testosteron is de kleine fractie testosteron die niet aan SHBG of albumine is gebonden — de biologisch beschikbare vorm die op de weefsels inwerkt. Het geeft klachten vaak beter weer dan het totale testosteron, vooral wanneer SHBG buiten het referentiebereik ligt.

SHBG is een eiwit dat in de lever wordt gemaakt en testosteron en estradiol in het bloed bindt. Zo regelt het hoeveel van elk hormoon biologisch beschikbaar is voor de weefsels.

Progesteron is een steroïdhormoon dat vooral in de eierstokken wordt aangemaakt (en in de zwangerschap in grote hoeveelheden door de placenta). Het bereidt het baarmoederslijmvlies voor op innesteling en ondersteunt de vroege zwangerschap.

IGF-1 wordt voornamelijk in de lever aangemaakt als reactie op het groeihormoon (GH). Omdat de GH-spiegel snel schommelt, geldt IGF-1 — dat veel stabieler is — als de voorkeursmarker voor de algehele activiteit van het groeihormoon.

GH wordt door de hypofyse in pulsen overdag en ’s nachts afgegeven. Bij kinderen stuurt het de groei en bij volwassenen ondersteunt het de stofwisseling, de vetvrije massa en de botdichtheid.

17-OH-progesteron is een tussenproduct in de aanmaak van bijniersteroïden. Het wordt vooral gebruikt voor screening op en het volgen van aangeboren bijnierhyperplasie (CAH/AGS).

Androsteendion is een voorloper van androgenen die door de bijnieren en de geslachtsklieren wordt aangemaakt. Het kan worden omgezet in testosteron en in oestrogenen.

AMH wordt aangemaakt door de kleine follikels in de eierstokken (en bij mannen door de Sertolicellen in de teelballen). Bij volwassen vrouwen is het een belangrijke marker voor de ovariële reserve — de resterende voorraad eicellen.

PSA is een eiwit dat door het weefsel van de prostaat wordt aangemaakt. De waarde van het totale PSA in het bloed is één onderdeel van het gesprek met uw arts over de gezondheid van de prostaat — op zichzelf is het geen diagnostische test.

Vrij PSA is de fractie PSA in het bloed die NIET aan andere eiwitten is gebonden. Het wordt samen met het totale PSA bepaald om de beoordeling te verfijnen — klinisch wordt meestal de verhouding tussen vrij PSA en totaal PSA besproken.

Het percentage vrij PSA geeft het aandeel van het totale PSA dat niet aan andere eiwitten is gebonden. De waarde wordt berekend als (vrij PSA ÷ totaal PSA) × 100 en is de klinisch bruikbare uitkomst wanneer vrij PSA wordt bepaald.